Aktualności prawa medycznego – październik 2020 r.

Wdzięczność lekarska a korupcja - informacje

Wobec narastającej ilości zakażeń COVID-19 na przełomie września i października Ministerstwo Zdrowia i Rada Ministrów wydały szereg aktów prawnych wprowadzających istotne nowe ograniczenia, których celem jest walka z epidemią. Nastąpiło zatem odwrócenie trwającej od kilku miesięcy tendencji do łagodzenia restrykcji, a omówieniu nowych regulacji poświęcone zostanie niniejsze opracowanie.

Regulacje dotyczące standardów opieki nad pacjentem podejrzanym o zakażanie lub zakażonym wirusem SARS-CoV-2

Istotne wątpliwości praktyczne wzbudziła ogłoszona w dniu 8 września 2020 r. nowelizacja rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie chorób zakaźnych powodujących powstanie obowiązku hospitalizacji, izolacji lub izolacji w warunkach domowych oraz obowiązku kwarantanny lub nadzoru epidemiologicznego1, zgodnie z którą lekarz podstawowej opieki zdrowotne mógł zlecić wykonanie testu u pacjenta, u którego podejrzewa zakażenie wirusem SARS-CoV-2 po wykonaniu badania fizykalnego lub w ramach teleporady, wyłącznie wówczas, jeśli stwierdził łączne wystąpienie temperatury ciała powyżej 38°C, kaszlu i duszności oraz utraty węchu lub smaku. Na gruncie tej regulacji nie było jasne, czy lekarzowi wolno zlecić wykonanie testu, jeśli nie stwierdził wystąpienia wszystkich wymienionych objawów klinicznych u pacjenta. W konsekwencji zasadnym było pytanie o to, czy lekarz poniesie prawną odpowiedzialność, jeśli zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Zdrowia odmówi zlecenia wykonania testu u pacjenta, który następnie okaże się chory na COVID-19. Wychodząc naprzeciw tym wątpliwościom Minister Zdrowia wydał w dniu 8 października 2020 r. rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej nad pacjentem podejrzanym o zakażenie lub zakażonym wirusem SARS-CoV-22. Zgodnie z nową regulacją zlecenie badań diagnostycznych w kierunku wirusa SARS-CoV-2, wymaga stwierdzenia przez lekarza szeroko pojętych wskazań do wykonania takich badań, uwzględniających aktualną wiedzę medyczną i stan zdrowia pacjenta, a nie wyłącznie wówczas, gdy stwierdzi wystąpienie ściśle określonych objawów klinicznych. Omawiane rozporządzenie doprecyzowało ponadto tryb postępowania lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej z pacjentami, u których należy podejrzewać zakażenie oraz zakażonymi wirusem SARS-CoV-2. Wedle aktualnej regulacji o skierowaniu pacjenta do izolacji domowej, a także o jej zakończeniu decyduje lekarz podstawowej opieki zdrowotnej po przeprowadzeniu porady lub teleporady, nie wcześniej niż w ósmej dobie odbywania tej izolacji. Lekarz ten kieruje również do hospitalizacji osobę zakażoną, przy czym jeśli lekarz ze szpitala nie stwierdzi powodów do hospitalizacji, może odesłać pacjenta do izolacji lub izolacji domowej.

Rozporządzenia Rady Ministrów dotyczące. stanu epidemii.

We wrześniu mocą czterech rozporządzeń Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii3 kolejne powiaty obejmowane były dodatkowymi ograniczeniami, nakazami i zakazami w związku z wystąpieniem stanu epidemii, poprzez zaliczenie ich do obszarów żółtych i czerwonych. Zasadniczą zmianę w tym zakresie przyniosło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii4, zgodnie z którym obszar całego kraju objęty został rygorem „żółtym”, za wyjątkiem tych powiatów, w których obowiązują dalej idące, „czerwone” ograniczenia. Nowe rozporządzenie wprowadza szereg reguł związanych ze stanem epidemii, spośród których warto przede wszystkim wspomnieć o nakazie zasłaniania nosa i ust. Dotyczy on obecnie środków publicznego transportu zbiorowego, miejsc ogólnodostępnych, w tym dróg, placy, cmentarzy, nieruchomości wspólnych, zakładów pracy, budynków użyteczności publicznej, obiektów handlowych i usługowych, budynków przeznaczonych na potrzeby kultu religijnego. Wyłączenie od tego obowiązku są stosunkowo szerokie i dotyczą pasażerów pojazdu samochodowego, jeśli podróżują osoby wspólnie zamieszkujące lub gospodarujące, dzieci do lat 5, osób, które nie mogą zakrywać ust lub nosa z powodu całościowych zaburzeń rozwoju, zaburzeń psychicznych, niepełnosprawności intelektualnej lub trudności w samodzielnym zakryciu lub odkryciu nosa lub ust, osób wykonujących czynności zawodowe lub służbowe w budynkach, jeśli nie wykonują bezpośredniej obsługi interesantów, sprawujących kult religijny podczas jego sprawowania, osób przebywających na terenie lasu, parku, zieleńca, rodzinnego ogrodu działkowego lub plaży, dzieci i pracowników przedszkola. Rozporządzenie utrzymuje dotychczas obowiązujące reguły, w tym nakaz zachowania 1,5 metrowego dystansu społecznego, 10-dniowy okres kwarantanny domowej w przypadku osób, które przekroczyły granicę RP stanowiącą zewnętrzną granicę UE, miały kontakt z osobami zakażonymi (lub potencjalnie zakażonymi) koronawirusem lub mieszkają z osobą, która zostaje skierowana na kwarantannę, limity osób, które mogą uczestniczyć w zgromadzeniach, kongresach, weselach, korzystać z restauracji, czy obiektów sportowych. W strefach czerwonych ograniczenia idą znacząco dalej, a organizowanie wydarzeń kulturalnych, czy kongresów i konferencji jest całkowicie zakazane.

Omawiane rozporządzenie wydane zostało podstawie art.46a i art.46b pkt 1–6 i 8–12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi5. Zgodnie z treścią art. 46b pkt 4 mocą takiego rozporządzenia można ustanowić obowiązki stosowania środków profilaktycznych wyłącznie przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie. Zgodnie z art. 2 pkt 20 i 21 wspominanej ustawy podejrzanym o chorobę zakaźną jest osoba, u której występują objawy kliniczne lub odchylenia od stanu prawidłowego w badaniach dodatkowych, mogące wskazywać na chorobę zakaźną, a podejrzanym o zakażanie jest osoba, u której nie występują objawy zakażenia ani choroby zakaźnej, która miała styczność ze źródłem zakażenia, a charakter czynnika zakaźnego i okoliczności styczności uzasadniają podejrzenie zakażenia. Rozporządzenie Radymi Ministrów ograniczenia, nakazy i zakazy związane ze stanem epidemii, jak chociażby nakaz zasłaniania nosa i ust, kieruje do każdej osoby, także tej wobec której nie ma podstaw, aby podejrzewać, że jest chora lub zakażona. Jest to istotna wada omawianej regulacji, ponieważ dla nakazu zasłaniania ust i nosa w przestrzeni publicznej przez osobę zdrową, a w konsekwencji do karania za jego złamanie brak jest należytej podstawy prawnej. Wprowadzenie powszechnego obowiązku noszenia masek w przestrzeni publicznej wymaga zmiany ustawy albo wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, co dałoby możliwość wydawania rozporządzeń określającyh obowiązek zasłaniania twarzy przez wszystkich obywateli. Trudno zrozumieć dlaczego rządzący nie zadbali o prawidłową legislację w tym zakresie, skoro minęło już ponad pół roku od początku epidemii, a sygnalizowany problem prawny dotyczył także tych ograniczeń, które wprowadzane były wiosną. Jest to tym bardziej istotne, że konieczność ścisłego egzekwowania nakazu zasłaniania nosa i ust uzasadniona niezmiennie wysokim zagrożeniem epidemicznym, a jego naruszenia są powszechne, o czym donosi między innymi Komenda Główna Policja6.

Nowelizacja tzw. ustawy covidowej.

W dniu 17 września 2020 r. uchwalona została nowelizacja ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych7, zwana ustawą covidową. Jej zapisy koncentrują się głównie wokół wsparcia dla branży turystycznej, ale istotne jest to, co ostatecznie w ustawie tej się nie znalazło. Po pierwsze, w toku prac legislacyjnych zrezygnowano ze skrajnie kontrowersyjnego zapisu, który zwalniać miał z odpowiedzialności karnej urzędników, jeśli w celu przeciwdziałania COVID-19 naruszyli obowiązki służbowe lub obowiązujące przepisy, a działali w w interesie społecznym i bez naruszenia tych obowiązków lub przepisów podjęte działanie nie byłoby możliwe lub byłoby istotnie utrudnione. Po drugie, w ustawie nie znalazły się także zapisy, o które zabiegała Naczelna Rada Lekarska8, które miały ustanowić ograniczenie odpowiedzialności cywilnej, karnej i zawodowej osób wykonujących zawody medyczne za działania pozostające w związku z udzielaniem świadczeń opieki zdrowotnej w ramach zapobiegania, przeciwdziałania lub zwalczania COVID-19. Można jedynie ubolewać, że toku prac legislacyjnych proponowane rozwiązania nie spotkały się z zainteresowaniem, a prawodawca zdaje się nie zauważać jak nadzwyczajną sytuacją dla pracowników ochrony zdrowia jest stan epidemii i w jak trudnych warunkach obecnie pracują.

adw. Filip Niemczyk

tekst ukazał się w miesięczniku “PULS” 11/2020

1Dz. U. 2020 r., poz. 1550.

2Dz. U. 2020 r., poz. 1749.

3Dz. U 2020 r., poz. 1573, 1614, 1654, 1687.

4Dz. U. 2020 r., poz. 1758.

5Dz.U. z 2019 r. poz.1239 ze zm.

6 https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C729156%2Ckgp-19-tys-mandatow-za-niezaslanianie-nosa-i-ust-w-zwiazku-z-covid-19.html dostęp: 10.10.2020 r.

7Dz. U. 2020 r., poz. 1639.

8 https://nil.org.pl/aktualnosci/4910-pnrl-proponuje-zmiany-do-tzw-specustawy-covidowskiej dostęp: 9.10.2020